Democratische kwaliteit RES onvoldoende
De gemeente Midden-Groningen moet de democratische kwaliteit van de Regionale Energiestrategie (RES) beter borgen, dat is de conclusie van een onderzoek van de rekenkamer. Hoewel de initiële start van RES 1.0 goed verliep, is de democratische kwaliteit afgelopen periode onder druk komen te staan.
De rekenkamer adviseert de raad om voortgang vaker te agenderen en toe te zien op goede informatievoorziening.
MIDDEN-GRONINGEN – Raad en college moeten de democratische kwaliteit van de uitvoering van de Regionale Energiestrategie (RES) beter borgen, dat is de conclusie van een onderzoek van de rekenkamer. Hoewel de initiële start van RES 1.0 goed verliep, is de borging afgelopen periode onder druk komen te staan. De rekenkamer hield een presentatie voor de raad op 27 mei in het Huis van Cultuur en Bestuur. Het onderzoek maakt deel uit van een regionaal onderzoek onder leiding van de Noordelijke Rekenkamer.
Regionale Energiestrategieën
Naar aanleiding van het Klimaatakkoord in 2019 werden landelijk de Regionale Energiestrategieën (RES) opgesteld met als gezamenlijke doelstelling om in 2030 jaarlijks 35 TWh aan hernieuwbare elektriciteit op te wekken. Nederland werd verdeeld in 30 energieregio’s die in 2021 elk een bod deden om bij te dragen aan dit doel. De provincie Groningen (een van de energieregio’s) deed een bod van 5,7 TWh, waarvan gemeente Midden-Groningen 0,95 TWh voor haar rekening nam.
Democratische kwaliteit
Het creëren van maatschappelijk draagvlak was een van de belangrijkste redenen om de energietransitie regionaal aan te pakken. Het aan de voorkant betrekken van inwoners, bedrijven en belangengroepen bij de vertaling van de nationale ambitie naar het regionaal niveau, moet volgens het Klimaatakkoord het draagvlak vergroten.
Ambtelijk en bestuurlijk product
Om de democratische kwaliteit te toetsen deed de Noordelijke Rekenkamer (NRK) het onderzoek Regionale Democratie Vergt Energie (2021). Het onderzoek richtte zich op regionaal niveau. De conclusie was dat de RES 1.0 van Groningen vooral een ‘bestuurlijk en ambtelijk product’ was zonder brede inbreng van bevolking en stakeholders. In 2025 publiceerde de NRK een vervolgonderzoek op hetzelfde onderwerp en concludeerde dat er nog te weinig was veranderd.
Om ook zicht te krijgen op de lokale dynamiek werden ditmaal de rekenkamers in meerdere Groningse, Drentse en Friese gemeenten betrokken in het onderzoek, waaronder de gemeente Midden-Groningen.
Democratische borging onder druk
De conclusies van de rekenkamer in Midden-Groningen zijn genuanceerd maar ook scherp. Hoewel de democratische kwaliteit in de initiële RES 1.0-fase op orde was, is deze in de afgelopen periode onder druk komen te staan*. Er is minder grip op het proces en de raad staat verder op afstand. De rekenkamer legt deze verantwoordelijkheid deels bij de raad zelf neer, die als hoogste politieke orgaan in de positie is om het college aan te sturen en het beleid vaker te agenderen.
Volgens de rekenkamer ontbreekt het structureel aan schriftelijke vastlegging van de inbreng van inwoners en belangengroepen, waardoor het moeilijk is om de invloed op de besluitvorming te toetsen. Daarnaast ontbreken belangengroepen-analyses en vooraf gemaakte afspraken bij het vormgeven van de participatie.
De rekenkamer adviseert de raad om toe te zien op betere informatievoorziening vanuit de regio, de voortgang vaker te agenderen en inbreng van belangengroepen en inwoners schriftelijk te laten vastleggen en van terugkoppelingen te voorzien.
*Voor het onderzoek heeft de rekenkamer gekeken naar de totstandkoming en uitvoering van het Startdocument RES 2.0 Groningen, de Voortgangsrapportage RES 2.0 Groningen, de herziening van het Zonneparkenbeleid, de Omgevingsvisie en de Transitievisie Warmte.
Politieke weerstand
De bovenstaande foto van windpark N33 staat in schril contrast met de gedachte van democratische kwaliteit. Het windpark werd tussen 2019 en 2021 onder Rijkscoördinatie gebouwd en bracht veel maatschappelijke weerstand teweeg. Ook hebben de zonneparken in Midden-Groningen tot toenemende politieke en maatschappelijke weerstand geleid. Dit heeft zich in 2023 vertaald in het nieuwe zonneparkenbeleid.
De meeste politieke fracties zijn het erover eens dat Midden-Groningen een relatief groot aandeel heeft geleverd aan de RES-doelstellingen en vinden dat het tijd is om de ontwikkeling van zonne- en windparken een halt toe te roepen. Ook de provincie Groningen is meer op de rem gaan staan om het open landschap beter te bewaren.
Lees ook: Status Zonneparken Geerlandweg en Siepweg
Lees ook: Nieuwe Koers Zonneparkenbeleid
Zorgen over haalbaarheid RES 3.0
Uit de laatste voortgangsrapportage van RES 3.0 blijkt dat er zorgen leven over de haalbaarheid van de RES-doelstelling van een jaarlijkse 5,7 TWh aan hernieuwbare elektriciteitsproductie. Inmiddels zou ca. 80% van de doelstelling zijn behaald. Maar problemen rondom netcongestie, trage vergunningverlening en kleinere financiële marges zetten de verdere ontwikkeling onder druk.
