Gedenksteen Joodse Synagoge onthuld

HOOGEZAND – Voor de Nederlandse Gereformeerde Kerk De Ark in Hoogezand is vrijdagmiddag een gedenksteen onthuld ter herinnering aan de voormalige synagoge die ooit op deze plek stond. Met de steen wordt stilgestaan bij de geschiedenis van de Joodse gemeenschap in Hoogezand en de omliggende dorpen.

De onthulling werd verricht door burgemeester Erica van Lente, kinderburgemeester Joep van Bergen en professor Wout van Bekkum van de Joodse Gemeente Groningen.

Bloeiende gemeenschap

Tijdens een bijeenkomst in NGK De Ark werd uitgebreid stilgestaan bij de geschiedenis van het Joodse leven in Hoogezand en Zuidbroek. Volgens Van Bekkum was de Joodse gemeenschap in Hoogezand lange tijd een vanzelfsprekend onderdeel van de samenleving. “Rond 1900 woonden hier enkele honderden Joodse inwoners. Joods leven was niet iets marginaals, maar een integraal onderdeel van de gemeenschap”, vertelde hij.

De synagoge aan de huidige locatie van De Ark werd gebouwd in 1854 en diende tientallen jaren als religieus centrum, school en ontmoetingsplaats voor Joodse gezinnen uit Hoogezand en Sappemeer.

Verhalen achter de cijfers

Historicus Wim Rozema sprak over zijn onderzoek naar de Joodse gemeenschap in de voormalige gemeenten Hoogezand, Sappemeer en Zuidbroek. Daarbij ontdekte hij hoe weinig er in de jaren zeventig en tachtig nog bekend was over het lot van de Joodse inwoners tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Door archiefonderzoek en gesprekken met overlevenden en ooggetuigen bracht hij de geschiedenis opnieuw in beeld.

“Langzamerhand werd duidelijk wat er met de Joodse gemeenschap is gebeurd”, vertelde Rozema. “Op de Joodse begraafplaats in Kolham kun je letterlijk zien waar die geschiedenis eindigt. Een deel van het terrein bleef leeg, omdat er na de oorlog bijna niemand meer was om daar begraven te worden.” Ook wees hij op de deportatietreinen die vrijwel wekelijks door Hoogezand en Zuidbroek reden richting de vernietigingskampen.

Laatste nacht in de synagoge

Predikant Anne-Maaike Pathuis vertelde dat haar vooral het verhaal van de laatste Joodse inwoners van Hoogezand raakte. “De laatste groep Joodse inwoners die in november 1942 werd opgeroepen om weggevoerd te worden, moest zich verzamelen in de synagoge”, zei zij. “Op de plek waar zij jarenlang samenkwamen om te bidden en elkaar te ontmoeten, brachten zij een nacht door in angst en onzekerheid.”

Volgens Pathuis maakt dat de geschiedenis van de plek extra indringend. “Het was een plek waar mensen zich veilig voelden en hun geloof beleefden. Juist daar moesten zij hun laatste nacht doorbrengen voordat zij werden weggevoerd.”

Verbondenheid

Voor de predikant heeft de gedenksteen ook een betekenis voor de huidige kerkelijke gemeente. “Als christelijke gemeente voelen wij ons verbonden met de Joodse traditie en de geschriften die wij delen. Deze steen herinnert ons eraan dat hier vóór ons een andere geloofsgemeenschap samenkwam.” Na de oorlog werd de synagoge verkocht aan de Gereformeerde Kerk vrijgemaakt. Later werd het gebouw gesloopt en vervangen door het huidige kerkgebouw.

“De verhalen blijven”

Volgens Van Bekkum is het belangrijk dat inwoners van Hoogezand zich bewust blijven van deze geschiedenis. “Veel mensen weten niet meer dat hier ooit een grote Joodse gemeenschap leefde”, zegt hij. “Met deze steen maken we zichtbaar dat hier een synagoge heeft gestaan en dat deze mensen onderdeel waren van Hoogezand.”

De gedenksteen is bescheiden van formaat, maar heeft volgens de sprekers een grote betekenis. “Wij brengen de gebouwen niet terug”, aldus Van Bekkum. “Maar wel de verhalen. En juist die verhalen moeten we blijven vertellen.”

Kijk hieronder de video: