Monitor legt zorgen Midden-Groningen bloot
Midden-Groningen blijft op verschillende punten achter. Zo heeft 10,7 procent van de huishoudens problematische schulden en heeft slechts 52,3 procent van de inwoners vertrouwen in landelijke instituties. Ook meldt 32,5 procent van de jongeren psychische klachten. Dat blijkt uit de Staat van Groningen en Noord-Drenthe.
De gemeente wil dat Nij Begun daarom langdurig wordt voortgezet.
Midden-Groningen – Ruim één op de tien huishoudens in Midden-Groningen heeft problematische schulden, het vertrouwen in landelijke instituties blijft flink achter en bijna een derde van de jongeren heeft psychische klachten. De nieuwste Staat van Groningen en Noord-Drenthe laat voor Midden-Groningen een gemengd beeld zien: op sommige onderdelen gaat het voorzichtig beter, maar grote achterstanden blijven bestaan.
De gemeente heeft de uitkomsten van de jaarlijkse monitor inmiddels vertaald naar de situatie in Midden-Groningen. Het college noemt vooral bestaanszekerheid, jongeren, leefbaarheid, vertrouwen en de gevolgen van de gaswinning als belangrijke aandachtspunten.
De Staat van Groningen en Noord-Drenthe wordt jaarlijks opgesteld om te volgen hoe het gebied zich ontwikkelt sinds de start van Nij Begun. Daarbij gaat het niet alleen over aardbevingsschade en versterking, maar ook over gezondheid, inkomen, onderwijs, economie en de leefomgeving. De monitor van 2026 vormt vooral een ijkpunt: veel maatregelen van Nij Begun zijn nog maar kort geleden begonnen.
Ruim één op tien huishoudens met schulden
Vooral op financiële zekerheid vallen de cijfers voor Midden-Groningen op. In 2024 had 10,7 procent van de huishoudens problematische schulden. Landelijk was dat 8,9 procent. In gemeenten die voor de vergelijking met Midden-Groningen worden gebruikt, ligt het percentage gemiddeld op 7,7 procent.
Ook nam het percentage huishoudens met problematische schulden tussen 2023 en 2024 met een halve procentpunt toe.
Daarnaast leeft 5,9 procent van de kinderen in een huishouden onder de lage-inkomensgrens. Landelijk is dat 4,3 procent. Het percentage energiearmoede ligt met 5,7 procent eveneens boven het landelijke niveau van 4,0 procent.
Het college ziet die cijfers als onderdeel van een bredere stapeling van problemen. In Midden-Groningen komen volgens de gemeente financiële onzekerheid, gezondheid, leefbaarheid en in delen van de gemeente ook schade en versterking bij elkaar.
Vertrouwen blijft ver achter
Ook het vertrouwen springt eruit. In 2024 gaf 52,3 procent van de inwoners van Midden-Groningen aan tamelijk of veel vertrouwen te hebben in landelijke instituties. Het gaat daarbij om vertrouwen in onder meer de Tweede Kamer, politie en rechters.
Landelijk ligt dat percentage op 62,9 procent. Bij vergelijkbare gemeenten is dat gemiddeld 61,2 procent. Het vertrouwen steeg in Midden-Groningen wel met 1,3 procentpunt ten opzichte van een jaar eerder, maar die verbetering bleef achter bij de referentiegemeenten.
Op de landelijke ranglijst behoort Midden-Groningen daarmee tot de gemeenten die relatief laag scoren op institutioneel vertrouwen.
Volgens het college kan herstel van vertrouwen niet alleen worden bereikt met betere communicatie. De gemeente noemt vooral een duidelijke, voorspelbare en rechtvaardige uitvoering van regelingen belangrijk.
Bijna derde jongeren psychische klachten
Ook over jongeren zijn er zorgen. 32,5 procent van de jongeren in Midden-Groningen gaf aan psychische klachten te ervaren, zoals angst- of depressieve gevoelens. Landelijk ligt dat percentage op 27 procent. Bij vergelijkbare gemeenten is dat gemiddeld 26,8 procent.
De monitor constateert daarnaast dat middelbare scholieren in Midden-Groningen minder vaak aangeven gelukkig te zijn en vaker ongelukkig zijn dan scholieren in onder meer Westerwolde en de drie onderzochte gemeenten in Noord-Drenthe.
Het college wil daarom dat jongeren nadrukkelijker een plek krijgen in de verdere uitvoering van Nij Begun. Volgens de gemeente moeten niet alleen woningen, dorpen en economie worden hersteld en versterkt, maar moet ook aandacht zijn voor het toekomstperspectief en welzijn van jongeren.
Brede welvaart stijgt nauwelijks
Ook de brede welvaart blijft achter. De Brede Welvaart Index van Midden-Groningen bedraagt 0,52, tegenover 0,60 voor Nederland en 0,66 voor vergelijkbare gemeenten.
Daarbij is een nuance belangrijk. De score van Midden-Groningen ging tussen 2023 en 2024 met 0,006 omhoog. Het college spreekt daarom van een lichte positieve ontwikkeling. Maar landelijk nam de score met 0,018 toe en in de referentiegemeenten gemiddeld met 0,013. Midden-Groningen verbetert dus minder snel.
Op de landelijke ranglijst zakte de gemeente daardoor één positie naar percentielgroep 86, waarbij de gemeenten met de minst gunstige brede welvaart richting 100 staan. Van een inhaalslag is daarmee geen sprake.
De monitor plaatst Midden-Groningen overigens niet bij de zes gemeenten met de grootste structurele achterstanden. Midden-Groningen behoort samen met Groningen, Het Hogeland en Westerkwartier tot de middengroep. Volgens de onderzoekers laat de gemeente een gemengd beeld zien, met veel indicatoren rond het landelijke gemiddelde en juist een gunstige score op sociaal contact.
Leefbaarheid: ruim voldoende, maar relatief laag
Ook bij leefbaarheid zit een belangrijke nuance. Midden-Groningen krijgt in de Leefbaarometer klasse 6, ‘ruim voldoende’. Inwoners geven de leefbaarheid van hun eigen dorp of wijk gemiddeld een 7,5.
Toch staat Midden-Groningen volgens de monitor relatief laag op de landelijke Leefbaarometer-ranglijst. Dat komt doordat veel andere gemeenten beter scoren. De onderzoekers wijzen onder meer op verschillen in woningkwaliteit, voorzieningen, sociale samenhang en veiligheid.
Gevolgen gaswinning nog niet voorbij
Tegelijkertijd blijft de gaswinningsproblematiek een belangrijke factor. Hoewel volgens de monitor vooruitgang wordt geboekt bij schadeafhandeling en versterking, zitten inwoners nog altijd in langdurige trajecten en onzekerheid.
Het college vindt dat herstel daarom de basis moet blijven voor verdere verbetering van leefbaarheid en brede welvaart. De gemeente wil voorkomen dat geld en regelingen stoppen terwijl de versterkingsopgave nog loopt.
Daarbij wijst Midden-Groningen ook op de combinatie van fysieke en sociale problemen. Versterking, schadeherstel, verduurzaming en verbetering van dorpen en wijken moeten volgens het college zoveel mogelijk gezamenlijk worden aangepakt.
Gemeente wil lange adem
De uitkomsten zijn voor het college aanleiding om bij het Rijk te blijven aandringen op een langdurige aanpak. Geld voor Nij Begun en de mensen die nodig zijn om de maatregelen uit te voeren moeten volgens de gemeente beschikbaar blijven zolang de opgaven voortduren.
De gemeenteraad krijgt dit najaar de gelegenheid om eigen aandachtspunten aan het college mee te geven. Die worden vervolgens ingebracht in het overleg tussen de regio en het kabinet over de verdere uitvoering van Nij Begun.
De Staat van Groningen en Noord-Drenthe werd op 11 mei gepresenteerd in theater Kielzog in Hoogezand. De monitor is onafhankelijk opgesteld door KplusV, CMO STAMM, SEO Economisch Onderzoek en Aletta Advies in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
